خانه > مطالب پیشنهادی > چنار درزی دروار

چنار درزی – محله پاچنار دروار

چند وقت پیش داشتم گشتی می زدم در اینترنت مطلبی توجهم را جلب کرد و آن مقاله ای که در مورد چنار روستای قلعه نوشته بودند . درختی که در برابر عظیم ترین و کهن سالترین درخت منطقه و شهرستان دامغان یعنی چنار درزی دروار شاید دارای یک سوم قدمت بود . بله چناری که قدمتش به هشتصد سال پیش می رسد و ما بی توجه به او که هر روز گذر ما و پدران ما و پدر بزرگان ما را به تماشا نشسته است . درختی که افول و اقتدار مملکت و آبادی ما را دیده است درختی که روزهای سرد و گرم ما را چشیده است. این موضوع مرا بر آن داشت مختصر شرحی مختصر پیرامون این درخت و هم سنان و هم سنگانش بدهم.

آنچه از بزرگان به ما رسیده  این است که این درخت توسط مرحوم حاج صالح درزی نیای بزرگ خاندان درزی کاشته شده است . و اگر به صورت سنی خواسته باشیم درحدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ سال قدمت دارد . البته جدیدا توسط روش های علمی سن درخت چنار کهو صح را ۸۰۰ سال تخمین زده اند ( که بر اساس سنی که برای درخت های جوان کهو ۵۸ سال در ۱۳۹۰ تخمین زده اند و باپرسش از آقای تیموری صحت آن مورد تائید قرار گرفت) سن این چنار پر ارزش نیز باید بین سال های ذکر شده باشد . چند وقت پیش قرار بر این بود که این اکیپ تحقیقاتی جهت به دست آوردن سن چنار درزی دروار ، چنار شاه شمس الدین ، چنار باغ رودبار ، چنار تنگه ، چنار مسجد دروار و مسجد صح و چنارهای تویه و چنارکاروانسرا (جلوی کوچه حاج محمد طاهر و کربلایی حاج محمد دروار ) بیایند ولی هنوز این امر محقق نشده و ناچاریم به سن احتمالی آن بسنده کنیم.

در هر صورت از قدیم باور بر این بود که این چنار برای بلوک درزی بوده و کوچه درزی نیز از شغل نیای این بلوک حاج صالح درزی گرفته شده و باور مردمان قدیم بر این بود که هر وقت شاخه ای از این درخت می شکست ( توسط باد یا در اثر پوک شدن از داخل ) یک نفر از این طایفه به رحمت ایزدی می رفت و چندین بار این موضوع تا به حال صحت وسقم خودش را نشان داده است.

در هر صورت این درختی است که شاه طهماسب دوم هنگامی که با نادر شاه افشار از مهماندوست دامغان در ربیع الاول سال ۱۱۴۲ هجری قمری به سوی دره خوار (شمال شرقی گرمسار فعلی)در حرکت بودند در چال گنجی پس از بگو مگو با نادر ، قافله را ترک کرده و به سوی تودروار می آید پس از سپری کردن یک شب در کهو صح افراد درواری او را به دروار آورده و در پای این درخت برای وی اسباب استراحت تهیه می کنند و میرزا مهدی خان استرآبادی در دره نادری به صورت خیلی مختصر از آن ذکر می کند. ( لازم به ذکر است چون هر کس سعی داشته که شاه طهماسب را به منزل خود ببرد بر سر این موضوع توافق می شود که در اوایل مهر سال  ۱۱۰۹ هجری شمسی از شاه ایران در زیر این درخت به مدت سه شبانه روز پذیرایی به عمل بیاید ) و در طومار مراتع آن زمان از این درخت نام برده شده است.

تمام اعیاد نوروز قدیم دروار غیر از اعیاد تداخلی با محرم با رسم باز خوران بر شاخه های این چنار برای اکثریت مردم آغاز می شد. تمام گردشگران قدیم در زیر این درخت بیتوته می کردند و تجار روستایی در پای آن بساط خود را می گسترانیدند. در هر زمان به فراخور حال و هوای دروار تخت های چوبی و خشتی و سنگی در پای این کهنه درخت مهیا بود . میرآبهای قدیم دامغان زیر آن می خوابیدند و هزاران هزار رسم و سنت قدیم مثل آش باران ،شیردنان ، اوگرداندنان و میرآب بگیران و… در پای این بزرگ میراث قدیمی انجام می شد. اگر بخواهیم شرحی پیرامون درخت چنار بنویسیم مجبوریم که از اساتید این رشته استفاده نمائیم و من از سرکار خانم مهندس نرگس کاردگر بالادهی مطالبی را ذکر می کنم.

نام علمی و پراکنش جغرافیایی: درخت چنار از خانواده Platanaceae و با نام علمی Platanus orientalis و نام انگلیسی Button Wood می‌باشد و جزء درختان پهن‌برگ و خزان‌ کننده نیم‌ کره شمالی محسوب می‌گردد. نام‌های محلی این گونه در اکثر نقاط کشور چنار است و در کردستان ، جوهر نامیده می‌شود. از نظر گیاه‌ شناسان ، چنار گونه‌های متفاوتی دارد. در بین گونه‌های چنار، گونه P.orientalis  تنها گونه‌ ایست که به نظر، بومی ایران بوده است.

گسترش جغرافیایی این گونه از جنوب شرقی اروپا تا مرکز ایران است و پایه‌های خودروی این گونه در مناطق مختلف کشور مشاهده شده‌است. مشخصات گیاه‌شناسی: چنار درختی است بلند قامت ، دارای تنه مستقل و تاجی گسترده با شاخه‌های موزون و قوی که ارتفاع آن برحسب نوع گونه و شرایط اکولوژیکی به ۴۰متر هم می‌رسد. قطر تنه چنار زیاد است و گاهی از ۲۰متر هم تجاوز می‌کند. لایه خارجی پوست آن به شکل قطعاتی است که ریتیدوم نام دارد و در اندازه های مختلف از درخت جدا می شوند. برگ های چنار منفرد ، متناوب و دارای پهنک نسبتاً پهنی است. هر برگ دارای ۳تا ۵ لوب نوک تیز و پای برگ ها دارای گوشوارک نسبتاً بزرگ برگ مانند است. قاعده برگ قلبی شکل است. برگ های جوان کُرک هایی دارند که بتدریج با بالارفتن سن برگ از تراکم آن کاسته می‌شود. پشت برگ به رنگ نقره ای مایل به سبز و کرک های بیشتری دارد. گل‌آذین آن کُروی و یک پایه است و بر روی پایک بلندی قرار گرفته است و آویزان است. زمان گلدهی این درخت فصل بهار است. میوه آن نیز کروی و مرکب و قطر آن به بیش از۲سانتیمتر بالغ می‌گردد.

ارتفاع درخت چنار مورد نظر در این مطالعه، در حال حاضر۱۵ متر ولی قبل از هرس شاخه های آن به ۳۵ متر نیز می رسیده است و قطر برابر سینه آن ۴۰۰ سانتیمتر ومحیط دور تنه آن۷٫۵متراست. این درخت تک پایه است و تنه‌ای سالم دارد که  از ارتفاع حدود ۳ متری منشعب شده و تاج بسیار انبوهی را تشکیل داده ‌است.

نیازهای اکولوژیک: چنار در آب و هوای معتدل و نسبتاً سرد رویش دارد و جزء گونه‌های رطوبت پسند محسوب می‌گردد. به علت نوع ریشه‌ آن، خاک های نسبتاً ریز بافت، عمیق آبرفتی با رطوبت متعادل و زهکشی خوب را می پسندد و رشد آن در خاک های کم‌عمق، سنگلاخی، قلوه سنگی متراکم، درشت بافت و آهکی محدود می‌‌گردد. از آنجائی که فشردگی خاک و تهویه نامناسب آن، ریشه درخت چنار را در مقابل حمله آفات و بیماری ها حساس می‌نماید، توصیه می‌شود که دور یقه درخت با آسفالت و سیمان و بتون پوشانده نشود.چیزی که هم اکنون در حال انجام شدن است و جا دارد از افرادی که به اصطلاح حافظ میراثهای ما هستند بخواهیم که این کار را انجام ندهند.

آفات و بیماری ها: از آفات و بیماری های مهم درختان چنار می‌توان به زنجرک چنار، کرم سفید ریشه، سوسک چوبخوار، پروانه مینور چنار و زردی اشاره نمود. درخت چنار در مقابل عوامل نامساعد طبیعی نظیر خشکی، آلودگی هوا، آفات و بیماری ها بسیار مقاوم است و در کلاسه درختان دیرزیست (دیرزیستی بیش از پانصد سال) قرار می‌گیرد.

خوشبختانه چنار های منطقه تویه دروار به بیماری مبتلا نمی‌باشند و تاج سالم و بسیار شادابی دارند، اما مهمترین مشکل آنها عدم رسیدگی به آنها وصدماتی مثل بریدن شاخه هاو.. است که توسط افراد نا آگاه بر روی آنها انجام می شود.وغیر از چنار دم امامزاده یا شاه شمس الدینی بقیه در وضعیت مناسبی به سر میبرند.

دو چنار جوان سربند دروار – با قدمت حداقل ۶۰ سال

روش های تکثیر: چنار رشد نسبتاً سریع داشته و تکثیر آن هم از طریق بذر صورت می‌گیرد و هم از طریق قلمه. با توجه به اینکه بذر این گونه از قوه نامیه پائینی برخوردار است، از شاخه درختان جوان یا پاجوش‌ها به عنوان قلمه برای ازدیاد درخت چنار استفاده می‌گردد که باید قبل از کاشت آنها را در آب قرار داده تا به اندازه کافی رطوبت جذب نماید. در سال های اولیه کاشت، احتیاج به آب زیادی دارد. خاک مناسب برای کاشت این درختان مخلوطی از ماسه، خاکبرگ به همراه کود دامی پوسیده است. بهترین زمان کاشت نهال چنار، در دوره خواب آن یعنی در اواخر فصل پائیز و در طول زمستان است. فاصله کاشت، ۴ متر در ۴ متر توصیه می‌گردد. تجدید حیات در درخت چناردرزی وبقیه چنارهای تو دروارهم از طریق بذر (دانه‌زاد) و هم از طریق جست (شاخه‌زاد) کاملاً مشهود است. درسالهای اخیر عدهای از دوستان اقدام به کاشت وقلمه زدن این درخت کرده اند که تعدادی از آنها نیز در حال رشد وبالندگی اند ومایه سرسبزی وشادابی منطقه شده اند.

اهمیت و موارد استفاده: چوب چنار مرغوب و صنعتی و از مقاومت بالایی نیز برخوردار بوده به طوری که بدون آغشته نمودن به مواد ضدعفونی کننده، مدت زیادی در برابر تغییرات جوی سالم می‌ماند. بسیاری از بناهای تاریخی ایران از چوب چنار ساخته شده که گویای پایداری آن است. از چوب چنار در مبل سازی و زیر سازی وسایل چوبی استفاده می‌شود. مصارف دارویی این درخت نیز بسیار قابل توجه می‌باشد بطوری که از پوست درخت چنار برای از میان بردن لکه های پوستی، از ریشه هایش برای درمان مارگزیدگی، از میوه و برگ آن برای رفع ناراحتی‌های حلق و گرفتگی صدا استفاده می‌شود. برگ و گل چنار گونه P.occidentalis خلط آور است. (لازم به ذکر است درخت چنار گیاهی است آلرژی زا که تقریباً از هر ۱۰۰ نفر، ۲۰نفر به گرده چنار حساسیت دارند.)

برگ‌ها‌ی پنجه‌ای بزرگ و نسبتاً کُرک دار چنار خود ضمن جذب گرد و غبار و تصفیه هوا، باعث کاهش آلودگی صوتی نیز می‌شود و بدلیل سایه‌دهی و دیرزیستی، در کنار جاده ها، خیابان ها، تفرجگاه ها و پارک های جنگلی کاشته می‌شود که مناظر و چشم‌اندازهای زیبایی می‌آفریند.

ریشه اصلی چنار از ابتدای رشد قوی و عمیق در خاک فرو می‌رود و به همین دلیل می‌تواند به صورت شبکه ای گسترده از فرسایش خاک جلوگیری نماید.

چنار دیار ما و آیندگان: اینک درختان چنار  کهنسال منطقه تویه دروار با گذراندن مراحل مختلف تحول و تکامل  رویشی در طول حیات طبیعی خود، پیر داری است با تاریخی کهن که احتمالاً  از سده  های ششم و هفتم خورشیدی به یادگار مانده‌ است. یادگاری ماندگار از حاج صالح و دیگر پدران ما که می‌گویند ریشه نو نهال آن را در خاک پُر مهر این دیار کاشته و پدران نیک سرشت ما نیز تاکنون بخوبی مسئولیت حفظ و حراست از آن را نسل به نسل بر دوش کشیدند.

برش تنه چنار !

چنار های کهنسال درزی دروار ، کهو صح ، مسجد صح ، باغ رودبار ، تنگه ، تویه و شاه شمس الدین که متاسفانه با بی احتیاطی یکی از اهالی در تاسوعا و عاشورای ۱۳۹۰ دچار آتش سوزی شد با قدمت های بیش از بیش از ۶۰۰ سال را طبیعتاً می‌توان یکی از قدیمی‌ترین و سالمندترین موجودات زنده این منطقه برشمرد که همین امر جایگاه و تقدس خاصی به آنها می‌بخشد. ارزش زیست محیطی، ژنتیکی، تاریخی و فرهنگی این درخت، ضرورت حمایت و حفاظت از آن را بعنوان میراثی ارزشمند از نیاکان مان و امانتی برای فرزندان مان روشن می‌نماید.

چنار سرپل مسجد دروار . بدون شرح ..

مسئولیت این گونه آثار در کشورمان به عهده چهار ارگان دولتی یعنی سازمان جنگل‌ها ، مراتع و آبخیزداری کشور ( اداره کل منابع‌ طبیعی و آبخیزداری استان) – سازمان حفاظت محیط ‌زیست – سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و استانداری ها می‌باشد که در قالب طرح حفاظت از درختان کهنسال کشور پیگیری می‌گردد.

به منظور حفاظت از این اثر گرانبها که از جاذبه‌های گردشگری منطقه  نیز محسوب می‌گردد ، ثبت آن در فهرست آثار ملی طبیعی کشور در دستور کار قرار گرفته است تا هرگونه اقدامی که منجر به آسیب رساندن به این درخت شود ، با منع و پیگرد قانونی همراه گردد ، به عبارتی هیچ شخص حقیقی و حقوقی نتواند اقدام به ‌قطع این درختان  نماید البته شایان ذکر است که اجدادما همگی متفق القول درختان چنار را وقفی می دانستند و هیچ وقت حاضر به قطع این درختان نمی شدند. بله وقفی عام برای حفظ میراث گرانبهای نیاکان و طراوت و شادابی آبادی ها و جا دارد این موضوع را هر از چند گاهی به فرزندانمان گوشزد کنیم تا این باور به قوت خود باقی بماند. پس از مذاکرات به عمل‌ آمده با مسئولین بخش میراث طبیعی در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان  و همچنین مدیر پروژه طرح حفاظت از درختان کهنسال کشور، مقرر گردید که این کهن درختان در اولویت ثبت قرار بگیرند و  نسبت به چاپ مشخصات آنها در کتاب درختان کهنسال استان  و یا ایران اقدام لازم صورت پذیرد تا در آینده پس از ثبت گونه های مختلف کد شناسایی برای آن تعریف گردد. لازم است مقامات محلی مکاتبات  و پیگیری های لازم را تا سر انجام رسیدن این مطلب ادامه بدهند.

امید که مردم طبیعت دوست این منطقه، همواره نگاهبان این کهن درختان و پیر بیرق داران سبز بوده و همچون پدران شان در مسیر حفظ این امانت الهی برای آیندگان گام بردارند. در پایان از همکاری بیدریغ سرکار خانم مهندس نرگس کاردگر بالادهی که مطالب علمی را در اختیار بنده قرار دادند تشکر و قدردانی می کنم.

 ——————————-

 


- جهت ارسال نظر نوشتن نام ، ایمیل و وبلاگ ضروری نمی باشد .
- نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی همچنین نظرات ارسالی غیر از زبان پارسی یا غیر مرتبط با مطلب منتشر نمی‌شوند .
- نظرات منتشر شده در این پایگاه صرفا بیانگر دیدگاه کاربران می باشد .